Badania populacyjne gniewosza plamistego na wybranych stanowiskach w Polsce

Aktualnie projekt prowadzony jest równolegle w dwóch lokalizacjach: od 2015 roku w gminie Gogolin (województwo opolskie) oraz od 2018 roku w powiecie bydgoskim (województwo kujawsko-pomorskie). Naszym celem jest poznanie stanu populacji gniewosza plamistego, określenie areału występowania zarówno całych populacji, jak i poszczególnych osobników, określenie preferencji siedliskowych oraz zbadanie migracji sezonowych i dobowych tych węży. W badaniach – oprócz standardowych technik inwentaryzacyjnych – wykorzystujemy sztuczne kryjówki (które pozwalają na łatwiejsze odnalezienie gniewoszy), techniki GIS oraz metody telemetryczne.

Telemetria jest metodą badań wykorzystującą fale radiowe. Nadajnik przyczepiony do skóry węża wysyła sygnał, który jest odbierany za pomocą odbiornika z anteną, co umożliwia dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym znajduje się nadajnik. 

Każdy złapany osobnik ma określaną klasę wieku (dorosły-młody), płeć, jest mierzony, ważony i indywidualnie znakowany poprzez nacięcie łuski na brzuchu (jest to metoda bezbolesna – można ja przyrównać do obcinania paznokci człowiekowi) lub za pomocą kautera. Niektórym gniewoszom przyklejamy niewielkie nadajniki, które wysyłają sygnał radiowy o konkretnej częstotliwości. Wykorzystywane przez nas metody są mało inwazyjne i po wypuszczeniu gniewosze powracają do swojej zwykłej aktywności. Namierzania sygnałów przy kolejnych wizytach w terenie pozwala nam stwierdzić, gdzie znajdują się poszczególne węże, nawet jeśli nie jesteśmy w stanie ich zobaczyć. Jest to niezwykle cenna informacja, zwłaszcza w przypadku tak skrytego i zwykle trudnego do odnalezienia gatunku. Każda stwierdzona lokalizacja jest zaznaczana za pomocą odbiornika GPS, aby później wszystkie dane można było zanalizować przy użyciu oprogramowania GIS. W 2016 roku projekt został rozszerzony o badania preferencji mikrosiedliskowych gniewoszy z pomocą narzędzi i metod geoinformatycznych (GIS). W tym celu wykonano m.in. naloty dronem (realizowane przez współpracujących z nami pracownikami Zakładu Geoinformatyki i Kartografii UWr), wykorzystano kilkadziesiąt czułych loggerów rejestrujących temperaturę powietrza i wilgotność względną powietrza przy kryjówkach oraz przeprowadzono szereg analiz przestrzennych.

W ramach działań powstały dotychczas: obroniona w 2017 roku praca magisterska (na Uniwersytecie Wrocławskim), artykuł w czasopiśmie Animals oraz szereg wystąpień konferencyjnych. W ciągu tych kilku lat zebraliśmy (i wciąż zbieramy) sporo materiału, dlatego równolegle analizujemy zebrane dane –  dalsze wyniki planujemy opublikować w postaci kolejnych artykułów naukowych. We wrześniu 2020 obroniona została druga praca magisterska (na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy). 

Na wszelkie czynności realizowane w ramach projektu mamy zgodę właściwych Regionalnych Dyrekcji Ochrony Środowiska. 
Jednocześnie (stan na 2021 rok) możemy stwierdzić, że populacja z gminy Gogolin jest największą rozpoznaną krajową populacją gniewosza, liczącą ponad 150 indywidualnie wyznakowanych osobników. Podjęliśmy działania zmierzające do jej trwałej ochrony, zgłaszając propozycję utworzenia rezerwatu. Obecnie jest on w fazie procedowania.